Sunday, 12 July 2015

अथ तक्रवर्गः

घोलं तु मथितं तक्रमुदश्विच्छच्छिकाऽपि च
ससरं निर्जलं घोलं मथितं त्वसरोदकम 1

तक्रं पादजलं प्रोक्तमुदश्वित्त्वर्द्धवारिकम
छच्छिका सारहीना स्यात्स्वच्छा प्रचुरवारिका
घोलं तु शर्करायुक्तं गुणैर्ज्ञेयं रसालवत 2

वातपित्तहरं ह्लादि मथितं कफपित्तनुत 3

तक्रं ग्राहि कषायाम्लं स्वादुपाकरसं लघु
वीर्योष्णं दीपनं वृष्यं प्रीणनं वातनाशनम 4

ग्रहण्यादिमतां पथ्यं भवेत्संग्राहि लाघवात
किञ्च स्वादुविपाकित्वान्न च पित्तप्रकोपणम 5

अम्लोष्णं दीपनं वृष्यं प्रीणनं वातनाशनम
कषायोष्णविकाशित्वाद्रौक्ष्याच्चापि कफापहम 6

न तक्रसेवी व्यथते कदाचिन्न तक्रदग्धाः प्रभवन्ति रोगाः
यथा सुराणाममृतं सुखाय तथा नराणां भुवि तक्रमाहुः 7

उदश्वित कफकृद बल्यमामघ्नं परमं मतम
छच्छिका शीतला लघ्वी पित्तश्रमतृषाहरी
वातनुत कफकृत सा तु दीपनी लवणान्विता 8

समुद्धृतघृतं तक्रं पथ्यं लघु विशेषतः 9

स्तोकोद्धृतघृतं तस्माद गुरु वृष्यं कफापहम
अनुद्धृतघृतं सान्द्रं  गुरुपुष्टिकफप्रदम 10

वातेऽम्ल शस्यते तक्रं शुण्ठीसैन्धवसंयुतम
पित्ते स्वादु सितायुक्तं व्योषक्षारयुतं कफे 11

हिङ्गुजीरयुतं घोलं सैन्धवेन च संयुतम
भवेदतीव वातघ्नमर्शोऽतीसारहृत्परम 12

रुचिदं पुष्टिदं बल्यं वस्तिशूलविनाशनम
मूत्रकृच्छ्रेतु सगुडं पाण्डुरोगे सचित्रकम 13

तक्रमामं कफं कोष्ठे हन्ति कण्ठे करोति च
पीनसश्वासकासादौ पक्वमेव प्रयुज्यते 14

शीतकालेऽग्निमान्द्ये च तथा वातामयेषु च
अरुचौ स्रोतसां रोधे तक्रं स्यादमृतोपमम
तत्तु हन्ति गरच्छर्दिप्रसेकविषमज्वरान
पाण्डुमेदोग्रहण्यर्शोमूत्रग्रहभगन्दरान 15

मेहं गुल्ममतीसारं शूलप्लीहोदरारुचीः
श्वित्रकोष्ठगतव्याधीन् कुष्ठशोथतृषाकृमीन 16

नैव तक्रं क्षये दद्यान्नोष्णकाले न दुर्बले
न मूर्च्छाभ्रमदाहेषु न रोगे रक्तपित्तजे 17

यान्युक्तानि दधीन्यष्टौ तद्गुणं तक्रमादिशेत 18

इति श्रीमिश्रलटकन नतनय श्रीमिश्रभाव विरचिते भावप्रकाशे मिश्रप्रकरणे 
षोडशस्तक्रवर्गः समाप्तः  16 
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Follow by Email